ISTORIJA CRNE GORE

Crna Gora je zemlja hiljadugodišnje istorije, napadana, a nepokorena. To je „domovina nedostižna, slavna kao Sparta“ zapisao je ugledni pariski univerzitetski profesor Gaston Rupnel, a književnik Ričard Fos je ovako vidio crnogorsku prošlost: „Tamo sam doživio Homerovu pjesmu“.

Veljko Vlahovic je rekao:

"Crna Gora je drzava koja nije znala za drzavne granice, kao sto nije znala za granice izmedju zivota i smrti. Ona je trpeza siromastva, tuga napustenog ognjista, nemirna vjecnost, majka koja je djecu tjerala ispod svojih skuta i zbog toga cupala raspustene kose. Njene su planine ljute i vesele, tuzne i raspjevane. Ona je vjecito otvoreni prozor slobode, koja neprekidno nosi raskinute lance ropstva, stalno u ranama koje ispira kapljicama rose" .

 

Prvi tragovi postojanja ljudi u Crnoj Gori su iz kamnog doba, a nalaze se u pećini Crvena Stijena na lijevoj obali rijeke Trebišnice, oko 5000 godine prije nove ere . Zatim O dolasku Indoevropljana na Balkan tokom bronzanog doba svjedoče nalazišta na području Skadarskog jezera i u okolini Nikšića. Njihovom migracijom na Balkan nastaju dva naroda Iliri koji su živjeli na području današnje Crne Gore i Tračani. Oko 600 godina p.n.e. jačaju plemenski savezi i ilirska aristokratija i počinje stvaranje kasnijih ilirskih država. Uticaj Grčke je veliki u kulturnom smislu,ali Grci nisu nikada imali kolonije na teritoriji Crne Gore zbog otpora ratobornih ilirskih plemena. Prema najstarijem južnoslovenskom pisanom izvoru "Hronici popa Dukljanina" crkvenog pisca iz XII. vijeka,  dukljom koja se nalazila na teritoriji današnje Crne Gore vladao je ban nepoznatog imena čiji su posjed posle drugog ratovanja zauzeli trebinjski knezovi u 10.vijeku. Jovan Vladimir bio je najstariji knez države Duklja. Sjedište mu je bilo pored crkve Prečitse Krajinske u blizini Bara, a bio je vazal cara Samuila sa čijom se kćerkom Teodorom-Kosarom i oženio. Ubijen je na prevaru i krivokletstvo u Prespi u Makedoniji, od strane Samuilovog bratanca.  

      Postoji legenda o Vladimiru i Kosari i drvenom krstu koji je Vladimir imao sa sobom u trenutku kad je ubijen. Taj krst se danas čuva u bratstvu Adrovića kao najveća relikvija.Jovan Vladimir je prvi Južni Sloven proglašen za sveca.

Vladimira je naslijedio njegov nećak Vojislav koji je rodonačelnik dinastije Vojislavljevića,a koji je uspio da donese nezavisnost Duklji,pobjedom nad Vizantijom u bici kod Bara 1042. Vojislava je naslijedio Konstantin Bodin koji je uspio da izdejstvuje postojanje barske nadbiskupije 1089. Godine. Poslije Bodinove smrti 1108. godine politička i vojna moć Duklje opada i 1186. godine osvaja je župan Stefan Nemanja,čija će dinastija Nemanjići vladati prostorom danjasnje Crne Gore sve do 1360. godine. U to vrijeme umjesto Duklje prostor današnje Crne Gore dobija ime Zeta, a njome vladaju "mladi kraljevi", nasljednici tadašnjih srpskih kraljeva koji se time i obučavaju za buduće dužnosti.

Nakon pada dinastije Nemanjića, dolazak Turaka na Balkan i destabilizaciju Srbije iskoristili su Balšići koji Zetom vladaju od 1360. do 1421. godine. Nakon smrti poslednjeg vladara Balše III Balšića, Zetu preuzima despot Stefan Lazarević, njegov ujak, koji vlada šest godina, a nakon njega četvrt vijeka Zetom vlada despot Đurađ Branković. Nakon pada srpske despotovine, 1451. Godine, kao mletački vazal uzdiže se Stefan Crnojević, a njega nasledjuje Ivan Crnojević, koji je sa Žabljaka na Skadarskom jezeru, prijestonicu preselio u mnogo lakše branjeno Cetinje. Ivana nasleđuje sin Đurađ koji vlada Zetom do 1496. nakon čega ona pada pod vlast Turak. Oslobođenje od Turka počinje sa vladikom Danilom iz plemena Petrovic- Njeguša (1700-1735). Tražeći saveznika protiv Turaka Petar Veliki uputio je balkanskim hrišćanima 1711. godine proglas o zajedničkoj borbi, ali su ustali samo Crnogorci, koji su trpjeli tursku odmazdu zbog toga. U nevolji, oni su slali vladiku u Rusiju odakle je stigla samo neznatna materijalna pomoć, a u zaštitu Crnogorce stavlja Venecija 1717. Od tada postoje kolebanja između korisne Venecije i Rusije za koju Crnogorce vežu emocije.

Danila nasleđuje bratanac vladika Sava, čime Petrovići dobijaju prestiž i postaju dinastija. U tom periodu se u Crnoj Gori pojavljuje Šćepan Mali koji tvrdi da je ruski car Petar Veliki i sedam godina do ubistva biva savladar vladiki Savi. Vladiku Savu nasleđuje vladika Petar I Petrović kasnije nakon smrti proglašen za sveca Svetog Petra Cetinjskog. On je pobjednik prve velike bitke sa Turcima na Martinićima i kreator prvog crnogorskog Zakonika. Nakon smrti 1830. Godine, Petra I nasleđuje Petar II Petrović, jedan od najvećih južnoslovenskih pjesnika. Kao vladar suzbija uticajVenecije, osniva Senat i Gvardiju. Njegovom smrću 1851. Godine Crna Gora prestaje biti teokratska država, a nasleđuje ga knjaz Danilo koji odvaja crkvenu i svjetovnu vlast. Za vrijeme kratke vladavine (1851-1860) dobija bitke sa Turcima i teritorijalno širi Crnu Goru, no ne uspijeva ispoštovati njeno međunarodno priznanje. Gine kao žrtva atentata u Kotoru. Međunarodno priznanje Crna Gora dobija tokom vladavine knjaza Nikole Petrovića 1878. godine nakon Veljeg rata sa Turcima i berlinskog kongresa. Nikola Petrović vladao je Crnom Gorom 55 godina, tokom čega je ona uz međunarodno priznanje bilježila ekonomski napredak i teritorijalno proširenje.

XX vijek - novija istorija Godine 1910. Nikola se kruniše za kralja, a Crna Gora postaje Kraljevina. Crna Gora je učestvovala u Prvom svjetskom ratu na strani sila Antante, uz ogromne žrtve i razaranja. Nakon završetka rata, Kraljevina Crna Gora je uz saglasnost velikih sila pripojena Kraljevini Srbiji, a njena dinastija je detronizovana. Zatim je stvorena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (od 1929. Kraljevina Jugoslavija), čiji je dio postala i Crna Gora,čime Petrovići formalno prestaju biti vladajuća dinastija Crna Gora je imala i više nego aktivno učešće u Drugom svjetskom ratu i nakon njemačkog napada i sloma kraljevske vojske 1941. Crnu Goru okupiraju Italijani koji ostaju do kapitulacije 1943. godine kada teritoriju Crne Gore preuzimaju Njemci. Tokom okupacije postoji jak partizanski pokret koji pruža otpor, o čemu svjedoči da je nakon oslobođenja najviše partizanskih generala bilo iz Crne Gore uprkos tome što je po brojnosti stanovništva Crna Gora bila ubjedljivo najmanja u Jugoslaviji. Crna Gora od 1945. godine, postaje federalna jedinica u okviru Jugoslavije kojom vladaju komunisti predvođeni Titom. Komunističku vladavinu obilježava snažan industrijski i infrastrukturni razvoj.

Raspadom SFRJ Crna Gora ostaje sa Srbijom u Saveznoj Republici Jugoslaviji, ali konstantno raste težnja ka nezavisnosti kod građana. Od 2002. Godine umjesto savezne države stvara se konfederacija Srbija i Crna Gora, a referendumom 2006. godine Crnogorci izglasavju nezavisnost i dobijaju međunarodno priznanje.

Duga i slavna istorija, jedinstveni običaji koji su gajeni i iskazana hrabrost i junaštvo prema svakom tuđinu i osvajaču, od turskog do Hitlerovog zemana, doprinosi da Crna Gora, bez sumnje, zauzima jedno među prvim mjestima. Legendarno junaštvo njenog naroda kroz vjekove, specifičan govor i muzika, originalne igre i nošnja – stvorili su u Crnoj Gori jaku tradiciju, koja nije iščezla pred modernim udarima ni na početku trećeg milenijuma. Zaista, je poseban užitak boraviti u zemlji čudesnih prirodnih kontrasta i velelepne duhovne snage kakvu Crna Gora i njen narod imaju. Taj duhovni kontinuitet je nešto na čemu Crnogorci s pravom insistiraju, podsjećajući svoje prijatelje da se samo četrdesetak godina nakon Gutembergovog pronalaska štampe, u Crnoj Gori na Cetinju osniva prva ćirilična štamparija na Balkanu, a prva knjiga Oktoih štampana je 1494. godine.